Nội dung chính
Sự kiện Stay Free Alberta đang thu thập hơn 170.000 chữ ký để đề xuất Alberta ly khai khỏi Canada, phản ánh lo ngại về kinh tế, tiếng nói và quyền kiểm soát dầu mỏ.
Bối cảnh kinh tế và chính trị của Alberta
Alberta, thường được gọi là “Texas của Canada”, nắm khoảng 85% trữ lượng dầu của cả nước và đóng góp tới 17% GDP quốc gia, trong khi chỉ chiếm khoảng 10% số ghế trong Hạ viện (37 nghị sĩ cho 4,4 triệu dân). Sự chênh lệch giữa đóng góp và quyền lực đại diện đã tạo ra cảm giác bất công sâu sắc.
Nguyên nhân dẫn đến phong trào ly khai
Ba yếu tố chính thúc đẩy người dân Alberta ủng hộ độc lập:
- Kinh tế khó khăn: Giá dầu toàn quốc sụt giảm 2014‑2016, khiến tỉnh mất hơn 100.000 việc làm và gây suy thoái kéo dài.
- Thiếu tiếng nói: Sau khi phân bổ lại năm 2022, 4 tỉnh phía Đông có 32 nghị sĩ cho 2,4 triệu dân, trong khi Alberta chỉ có 37 nghị sĩ cho 4,4 triệu dân.
- Quyền tự chủ xuất khẩu dầu mỏ: Chính phủ liên bang đề xuất loại bỏ dần mỏ dầu cát để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, gây lo ngại về tương lai ngành năng lượng Alberta.
Chiến dịch thu thập chữ ký và mục tiêu
Stay Free Alberta đã tổ chức hàng chục sự kiện ký kiến nghị tại các trung tâm cộng đồng như Red Deer, Eckville, Wetaskiwin và Calgary. Mục tiêu là thu thập ít nhất 177.732 chữ ký trước ngày 2/5 để có thể đề xuất trưng cầu dân ý về độc lập.
Đến ngày 16/1, các cuộc tụ họp ở Wetaskiwin và Edmonton đã chứng kiến hàng ngàn người xếp hàng, sẵn sàng chờ tới 10 tiếng chỉ để ký vào bản kiến nghị.
Những quan điểm và lời chứng thực từ người dân
Andrew Kaiser, 42 tuổi, cho biết: “Chúng tôi đóng góp rất nhiều cho quốc gia, nhưng không có tiếng nói tương xứng. Họ muốn ngăn chúng tôi kiếm tiền từ dầu khí”.
Chari Laveck, người dân xếp hàng tại trung tâm cộng đồng Loneridge, nhấn mạnh: “Nếu độc lập, chúng tôi có thể tự điều hành cuộc sống của mình. Thuế thu nhập sẽ rẻ hơn, mọi thứ sẽ tốt hơn”.
Pháp luật và các nhà quan sát như Peter Downing cho rằng việc chậm trễ trong các dự án đường ống dẫn dầu đã làm tăng cảm giác bị bỏ rơi của người Alberta.
Triển vọng và các kịch bản tương lai
Nếu chiến dịch đạt mục tiêu chữ ký, Alberta có thể tổ chức trưng cầu dân ý. Các chuyên gia dự đoán ba kịch bản khả thi:
- Alberta duy trì quan hệ liên bang nhưng đạt được quyền tự chủ cao hơn trong quản lý tài nguyên.
- Thành lập một khu vực kinh tế đặc biệt, cho phép thuế và quy định riêng biệt cho ngành năng lượng.
- Độc lập hoàn toàn, mở ra khả năng sáp nhập kinh tế hoặc chính trị với Hoa Kỳ, mặc dù điều này vẫn là quan điểm thiểu số.
Cho dù kết quả cuối cùng chưa chắc chắn, phong trào này đã làm dấy lên cuộc tranh luận sâu rộng về cấu trúc liên bang, công bằng tài chính và quyền tự quyết của các tỉnh giàu tài nguyên.
