Nội dung chính
Việc thu phí tại eo biển Hormuz đang gây tranh cãi gay gắt khi Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cảnh báo đây là hành động bất hợp pháp, đe dọa nghiêm trọng đến vận tải biển toàn cầu.
Trong một tuyên bố mới nhất, Tổng thư ký IMO Arsenio Dominguez đã thẳng thắn bác bỏ nỗ lực của Iran trong việc áp đặt các khoản phí đối với tàu thuyền lưu thông qua eo biển Hormuz. Theo ông Dominguez, bất kỳ yêu cầu thanh toán nào tại khu vực này đều vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế và cần bị cộng đồng thế giới tẩy chay triệt để.
Rủi ro từ tiền lệ thu phí tại điểm nóng hàng hải
Ông Dominguez nhấn mạnh rằng không một quốc gia nào có quyền tự ý thiết lập công cụ thu phí trên các eo biển quốc tế. Việc chấp nhận những yêu cầu thanh toán này không chỉ là vấn đề tài chính mà còn tạo ra một tiền lệ cực kỳ nguy hiểm, có thể dẫn đến sự hỗn loạn trong quản lý vận tải biển toàn cầu trong tương lai.
Đứng từ góc độ vận hành, ông Dominguez khẳng định không cần đến những khuôn khổ quản lý mới hay những thỏa thuận phức tạp hậu xung đột. Minh chứng là Thỏa thuận phân luồng giao thông năm 1968 giữa Iran và Oman — vốn chia tuyến đường thành hai làn Bắc-Nam — đã vận hành hiệu quả trong nhiều thập kỷ trước khi xung đột nổ ra. Điều thế giới cần hiện nay là giảm leo thang căng thẳng và khôi phục lại trật tự vốn có.
Thảm họa nhân đạo và cú sốc kinh tế hiện hữu
Thay vì tập trung vào các con số kinh tế, Tổng thư ký IMO bày tỏ sự lo ngại sâu sắc trước tình trạng khoảng 20.000 thuyền viên hiện đang bị mắc kẹt tại vùng Vịnh do tình trạng tắc nghẽn tại Hormuz. Đây là một cuộc khủng hoảng nhân đạo thầm lặng nhưng khốc liệt, nơi những người lao động vô tội trong ngành vận tải biển phải gánh chịu hậu quả trực tiếp từ xung đột chính trị.
Số liệu từ S&P Global cho thấy mức độ tê liệt đáng báo động: trong khi trước chiến tranh, trung bình có khoảng 135 lượt tàu đi qua eo biển mỗi ngày, thì từ khi lệnh ngừng bắn được công bố đến ngày 10/4, chỉ có 22 tàu bật hệ thống nhận dạng tự động (AIS) rời khu vực này. Sự sụt giảm gần 84% lưu lượng giao thông đã gây tê liệt xuất khẩu dầu mỏ và khí đốt tự nhiên, trực tiếp đe dọa an ninh năng lượng toàn cầu, bởi đây là nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ thế giới mỗi ngày.
Cuộc đối đầu giữa nỗ lực ngoại giao và sức mạnh quân sự
Trong bối cảnh các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran tại Pakistan kết thúc vào ngày 12/4 mà không đạt được thỏa thuận chung, các phương án giải quyết đang bị phân cực mạnh mẽ:
Sáng kiến tuần tra chung từ Pakistan
Pakistan đã đề xuất một giải pháp trung gian: thiết lập cơ chế tuần tra chung giữa Mỹ, Iran và Pakistan. Mục tiêu của sáng kiến này là điều tiết hoạt động vận tải và đảm bảo an toàn lưu thông cho các tàu dân sự, giảm thiểu rủi ro từ các cuộc đụng độ trực tiếp.
Chiến lược răn đe của Mỹ và phản ứng từ Iran
Ngược lại với hướng ngoại giao, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã tăng cường hiện diện quân sự. Hai tàu khu trục tên lửa dẫn đường USS Frank E. Peterson và USS Michael Murphy đã tiến vào eo biển Hormuz để rà phá thủy lôi và thiết lập hành lang an toàn. Đô đốc Brad Cooper cho biết Mỹ sẽ tiếp tục bổ sung thiết bị không người lái dưới nước để duy trì dòng chảy thương mại.
Tuy nhiên, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phản ứng gay gắt, bác bỏ thông tin về việc tàu chiến Mỹ đi qua và tuyên bố sẽ đáp trả nghiêm khắc mọi hoạt động quân sự, khẳng định quyền kiểm soát tuyệt đối đối với eo biển Hormuz.
Góc nhìn chuyên gia: Bài học về an ninh hàng hải
Việc Iran muốn áp đặt phí, thậm chí là ý tưởng về một liên doanh thu phí giữa Mỹ và Iran mà cựu Tổng thống Donald Trump từng đề cập, cho thấy eo biển Hormuz không chỉ là tuyến đường vận tải mà đã trở thành một “vũ khí địa chính trị”. Khi một điểm nghẽn (choke point) chiến lược bị chính trị hóa, chi phí vận tải sẽ tăng vọt, bảo hiểm hàng hải leo thang và chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ trở nên cực kỳ mong manh.
Giải pháp bền vững nhất không nằm ở việc tạo ra các cơ chế thu phí hay tăng cường vũ khí, mà là việc tái lập niềm tin thông qua luật pháp quốc tế và sự tôn trọng quyền tự do hàng hải. Nếu không thể giải quyết triệt để mâu thuẫn, thế giới sẽ phải đối mặt với những cú sốc giá năng lượng khó lường trong tương lai gần.
Theo bạn, liệu một cơ chế tuần tra chung có thể là lối thoát cho xung đột tại eo biển Hormuz, hay sức mạnh quân sự mới là lời giải cuối cùng? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn dưới phần bình luận.
