Nội dung chính
Cuộc đàm phán Mỹ – Iran tại Pakistan vừa kết thúc trong bế tắc khi hai cường quốc không thể tìm được tiếng nói chung về chương trình hạt nhân và việc giải tỏa các tài sản bị phong tỏa.
Việc đàm phán không đạt kết quả như kỳ vọng không đơn thuần là sự thiếu hụt về mặt ngôn từ, mà là sự xung đột sâu sắc về lợi ích chiến lược và niềm tin giữa Washington và Tehran. Trong khi Mỹ nhấn mạnh vào an ninh khu vực, Iran lại tập trung vào quyền lợi kinh tế và chủ quyền.
Điểm nghẽn cốt lõi: Cam kết phi hạt nhân hóa
Theo góc nhìn từ phía Mỹ, rào cản lớn nhất hiện nay chính là sự thiếu hụt một cam kết pháp lý rõ ràng từ Tehran về việc từ bỏ hoàn toàn vũ khí hạt nhân. Phó Tổng thống JD Vance khẳng định rằng Washington không thể chấp nhận một thỏa thuận hời hợt, nơi Iran vẫn giữ những “công cụ” cho phép họ nhanh chóng sở hữu vũ khí hạt nhân trong tương lai.
Ông Vance cho biết Mỹ đã đưa ra những điều khoản mang tính “linh hoạt” để tạo điều kiện cho Iran, nhưng phía Tehran đã khước từ. Điều này cho thấy Mỹ đang áp dụng chiến thuật gây áp lực tối đa để buộc Iran phải đưa ra một sự đảm bảo tuyệt đối, thay vì những lời hứa ngoại giao thông thường.
Ngược lại, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmaeil Baqaei, lại nhìn nhận vấn đề theo hướng khác. Ông thừa nhận có “hai hoặc ba vấn đề then chốt” gây chia rẽ, nhưng nhấn mạnh rằng ngoại giao là một tiến trình dài hơi, không thể đạt được thành quả chỉ sau một vòng đàm phán. Đối với Tehran, các yêu cầu từ phía Mỹ bị coi là “quá đáng” và không tương xứng với những gì họ nhận được.
Bài toán kinh tế và “quân bài” eo biển Hormuz
Một trong những chi tiết gây tranh cãi nhất trong đàm phán là khoản tài sản trị giá khoảng 6 tỷ USD của Iran hiện đang bị phong tỏa tại Qatar và một số ngân hàng nước ngoài. Đây là doanh thu dầu mỏ từ Hàn Quốc bị đóng băng từ năm 2018 khi Mỹ tái áp đặt lệnh trừng phạt.
Iran đã khéo léo gắn việc giải phóng số tiền này với an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz. Tehran ngầm định rằng nếu Mỹ không thể hiện thiện chí về tài chính, họ sẽ không có lý do gì để đảm bảo sự lưu thông an toàn tại một trong những tuyến đường vận tải dầu mỏ quan trọng nhất thế giới. Dù một nguồn tin từ Iran khẳng định Mỹ đã đồng ý giải phóng tài sản, Nhà Trắng đã lập tức phủ nhận thông tin này, tạo nên một vòng xoáy mâu thuẫn về thông tin.
Vai trò trung gian của Pakistan và triển vọng tương lai
Pakistan, với tư cách là nước chủ nhà, đã nỗ lực hết sức để tạo ra một môi trường đối thoại an toàn và kín đáo. Ngoại trưởng Ishaq Dar mô tả các vòng đàm phán là “căng thẳng nhưng mang tính xây dựng”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vai trò trung gian chỉ có thể hỗ trợ kết nối, còn việc tháo gỡ xung đột phụ thuộc hoàn toàn vào ý chí của hai đối thủ chính.
Hiện tại, theo hãng thông tấn Fars, Iran không có kế hoạch cho vòng đàm phán tiếp theo và khẳng định họ “không vội vàng”. Điều này cho thấy Tehran đang chơi chiến thuật chờ đợi, hy vọng áp lực từ eo biển Hormuz và tình hình khu vực sẽ buộc Mỹ phải điều chỉnh lại các điều khoản.
Phân tích chuyên sâu: Tại sao thỏa thuận khó đạt được?
Nhìn từ góc độ địa chính trị, cuộc đàm phán này diễn ra trong bối cảnh nội bộ Mỹ có sự tham gia sâu của những nhân vật cứng rắn như Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth. Việc Phó Tổng thống JD Vance thường xuyên trao đổi trực tiếp với Tổng thống Donald Trump cho thấy chính quyền Mỹ sẽ không dễ dàng nhượng bộ về mặt nguyên tắc an ninh.
Đối với Iran, việc đánh đổi chương trình hạt nhân lấy một khoản tiền (dù là 6 tỷ USD) có thể bị coi là một thất bại về mặt chính trị trong nước. Do đó, họ chọn cách duy trì thế cân bằng: vừa đàm phán, vừa răn đe.
Bài học rút ra: Trong ngoại giao quốc tế, đặc biệt là với những đối trọng lớn, niềm tin là loại tiền tệ khan hiếm nhất. Khi một bên coi an ninh là ưu tiên (Mỹ) và bên kia coi lợi ích kinh tế và chủ quyền là cốt lõi (Iran), mọi sự “linh hoạt” đều dễ bị nghi ngờ là cạm bẫy.
Liệu Mỹ có chấp nhận nhượng bộ về tài chính để đổi lấy sự ổn định của eo biển Hormuz, hay Iran sẽ buộc phải thu hẹp tham vọng hạt nhân để thoát khỏi vòng vây trừng phạt? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn về kịch bản tiếp theo của cuộc đối đầu này dưới phần bình luận.
