Nội dung chính
Cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ tại Islamabad đang xoay quanh việc kiểm soát eo biển Hormuz, nơi Tehran đang sử dụng như một vũ khí kinh tế chiến lược để ép Washington nhượng bộ.
Iran bước vào bàn thương lượng với một tâm thế đầy tự tin, thậm chí là hưng phấn. Sau cuộc xung đột kéo dài 40 ngày, Tehran không chỉ thử thách thành công giới hạn chịu đựng của Washington mà còn thiết lập quyền kiểm soát thực tế tại một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới. Việc nắm giữ “yết hầu” năng lượng toàn cầu đã biến Iran từ thế bị động sang vị thế kẻ định đoạt cuộc chơi.
igcaption>Phó Tổng thống Mỹ JD Vance trong buổi hội đàm tại Islamabad, nơi những toan tính chiến lược về năng lượng toàn cầu được đặt lên bàn cân. (Ảnh: AP)Vị thế của Iran: Khi “yết hầu” năng lượng trở thành vũ khí
Từ góc nhìn của Tehran, họ tin rằng mình đã “vũ khí hóa” thành công nền kinh tế toàn cầu. Bất chấp những đòn trừng phạt và tấn công từ Mỹ, Iran vẫn đứng vững và giờ đây đang dồn chính quyền của Tổng thống Donald Trump vào thế bí. Ông William Wechsler, cựu quan chức cấp cao Lầu Năm Góc, nhận định rằng Iran sẽ không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào trừ khi Mỹ từ bỏ các lợi ích an ninh quốc gia tại Trung Đông.
Thực tế hiện nay cho thấy cán cân đàm phán đang nghiêng hẳn về phía Tehran. Trong khi thế giới lo sốt vó về nguồn cung năng lượng, lãnh đạo Iran lại có thể thong dong kéo dài thời gian thương lượng. Mỗi ngày eo biển Hormuz bị siết chặt là một ngày giá nhiên liệu toàn cầu, kể cả tại Mỹ, leo thang.
Ông Robin Mills, Giám đốc hãng tư vấn Qamar Energy, nhấn mạnh: “Áp lực thực sự hiện nằm ở eo biển Hormuz. Lượng dầu dự trữ tại châu Á, châu Âu và Mỹ đang bị rút cạn. Nếu tình trạng này tiếp diễn, cú sốc giá sẽ đổ ập xuống Mỹ chỉ trong vài tuần tới.”
Ranh giới mong manh giữa quyền lực và sự mạo hiểm
Tuy nhiên, sự hưng phấn của Iran có thể là một con dao hai lưỡi. Dù truyền thông nhà nước ca ngợi Iran là “siêu cường thứ 4 toàn cầu”, nhưng thực tế họ đã chịu tổn thất nặng nề về cơ sở công nghiệp và quân sự trong 6 tuần giao tranh. Việc đưa ra những yêu sách tối đa trong cuộc gặp với Phó Tổng thống JD Vance có thể bị coi là “quá tay”.
Tổng thống Donald Trump, dù muốn chấm dứt cuộc chiến không được lòng dân, vẫn không dễ dàng chấp nhận một sự nhượng bộ vô điều kiện. Lời cảnh báo của ông về việc “tiếng súng sẽ lại nổ, lớn hơn và dữ dội hơn” không đơn thuần là đe dọa, bởi lực lượng quân sự khổng lồ của Mỹ vẫn đang hiện diện tại khu vực từ tháng 2.
“Người Iran tin rằng họ đã thắng và ông Trump muốn chuyển sang việc khác. Trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo có những người không ngại kéo dài chiến tranh, bởi khi bom đạn dừng lại, bất mãn trong dân chúng có thể sẽ quay trở lại.”
— Karim Sadjadpour, chuyên gia cao cấp tại Carnegie Endowment.
Điều này cho thấy một nghịch lý: Một bộ phận lãnh đạo Iran thực chất muốn duy trì căng thẳng để che đậy những rạn nứt nội bộ và nỗi bất mãn của người dân sau chiến tranh.
Những “gót chân Achilles” mà Tehran dễ bỏ quên
Chuyên gia Alex Vatanka từ Viện Trung Đông (Mỹ) cảnh báo rằng ý thức hệ thường lấn át lý trí tại Tehran. Việc tin rằng thời gian hoàn toàn đứng về phía mình là một sai lầm chiến lược. Iran không thể phớt lờ khả năng tái khởi động chiến tranh từ phía Mỹ hoặc những cuộc biểu tình bùng phát trong nước khi hậu quả kinh tế sau chiến tranh hiện rõ.
Hơn nữa, chiến lược đóng eo biển Hormuz không chỉ gây hại cho thế giới mà còn trực tiếp bóp nghẹt xuất khẩu của chính Iran. Các quốc gia vùng Vịnh như Ả-rập Xê-út và UAE đã có phương án xuất khẩu dầu qua đường ống tránh eo biển. Đặc biệt, Trung Quốc – đối tác thương mại chiến lược của Iran – sẽ không thể đứng nhìn nguồn cung năng lượng từ vùng Vịnh bị gián đoạn lâu dài.
Kịch bản khả thi cho một thỏa thuận khung
Để thoát khỏi bế tắc, các nhà ngoại giao gợi ý một thỏa thuận tương tự JCPOA năm 2015: Mỹ nới lỏng trừng phạt kinh tế, đổi lại Iran mở lại eo biển Hormuz và thỏa hiệp về làm giàu hạt nhân. Đây là lối thoát thực tế nhất để Tehran tái thiết đất nước từ cuộc khủng hoảng sâu sắc.
Hiện nay, dữ liệu hàng hải cho thấy sự sụt giảm nghiêm trọng: từ hơn 100 tàu mỗi ngày trước chiến tranh xuống còn vài tàu, với khoảng 230 tàu chở dầu vẫn đang bị mắc kẹt trong Vịnh. CEO tập đoàn Adnoc, ông Sultan al-Jaber, khẳng định hậu quả đang tích tụ theo từng ngày.
Sai lầm lớn nhất của Israel và Mỹ là đã vô tình biến eo biển Hormuz thành một quân bài trên bàn đàm phán. Giờ đây, thách thức đối với Washington và các đồng minh là xây dựng một chiến lược buộc Iran phải nhượng bộ mà không gây ra một cuộc chiến tổng lực mới.
Theo bạn, liệu Iran sẽ chọn lợi ích kinh tế thực tế hay tiếp tục theo đuổi tham vọng chính trị bằng cách siết chặt eo biển Hormuz? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn dưới phần bình luận.
