Nội dung chính
Hiện tượng Madogiwazoku hay những “nhân viên bên cửa sổ” tại Nhật Bản là một nét văn hóa lao động đặc thù, nơi người lớn tuổi được giữ lại làm việc dù hiệu suất không còn cao.
Trong khi thế giới đang chứng kiến những làn sóng sa thải hàng loạt để tối ưu hóa chi phí, Nhật Bản lại tồn tại một thực trạng kỳ lạ: nhiều nhân sự cao tuổi vẫn nhận lương đầy đủ nhưng gần như không có bất kỳ nhiệm vụ cụ thể nào. Đây không đơn thuần là chuyện trả lương cho người không làm việc, mà là một vấn đề xã hội sâu sắc gắn liền với triết lý vận hành doanh nghiệp xứ Phù Tang.
Madogiwazoku là gì? Khi vị trí ngồi phản ánh giá trị công việc
Thuật ngữ “Madogiwazoku” (tạm dịch: nhóm nhân viên bên cửa sổ) dùng để chỉ những lao động lớn tuổi có năng lực không còn phù hợp với yêu cầu công việc hiện tại hoặc hiệu suất sụt giảm nghiêm trọng. Thay vì bị sa thải, họ được bố trí ngồi ở những vị trí “bên lề” — thường là cạnh cửa sổ — để tách biệt với luồng vận hành chính của công ty.
Công việc của nhóm này thường chỉ mang tính hình thức, chẳng hạn như sắp xếp giấy tờ hay trả lời vài email đơn giản. Họ hiện diện tại văn phòng nhưng hoàn toàn bị loại bỏ khỏi các trách nhiệm quan trọng hay các dự án chiến lược của doanh nghiệp.
Cội nguồn từ tư duy “việc làm trọn đời” và hệ thống thâm niên
Phần lớn các “nhân viên bên cửa sổ” là nam giới thuộc thế hệ Baby Boomer và Gen X (từ 50 đến 60 tuổi). Họ là những người gia nhập thị trường lao động trong thời hoàng kim của chế độ shushin koyo (việc làm trọn đời) và hệ thống trả lương dựa trên thâm niên.
Đối với các doanh nghiệp Nhật, việc sa thải một nhân viên trung thành là điều tối kỵ về mặt đạo đức và văn hóa. Thay vì chọn cách đối đầu trực diện hoặc cắt giảm nhân sự quyết liệt như các tập đoàn phương Tây hiện nay — vốn đang đẩy mạnh tối ưu hóa bằng AI — doanh nghiệp Nhật chọn giải pháp “mềm mỏng” hơn: giữ họ lại trong một vai trò duy trì.
Góc nhìn nhân văn và sự hỗ trợ từ Chính phủ
Một chuyên gia 74 tuổi tại Nhật Bản nhận định rằng, nhóm Madogiwazoku không phải là những kẻ gây rối. Họ thường là những lao động tận tụy, ít va chạm nhưng vô tình bị tụt hậu trước sự xoay trục công nghệ và chiến lược phát triển thần tốc của doanh nghiệp. Việc giữ họ lại là một cách tri ân sự cống hiến suốt hàng chục năm.
Cách tiếp cận này đã tạo nên một con số ấn tượng: Năm 2022, hơn 25% người từ 65 tuổi trở lên tại Nhật Bản vẫn tiếp tục làm việc, tỷ lệ này vượt xa các quốc gia phát triển như Mỹ và Anh. Thậm chí, một khảo sát cho thấy 80% người lao động Nhật mong muốn tiếp tục làm việc sau tuổi nghỉ hưu và ưu tiên gắn bó với công ty cũ.
Để hiện thực hóa điều này, Chính phủ Nhật Bản đã sửa đổi luật pháp, mở rộng cơ hội việc làm đến 70 tuổi, đồng thời áp dụng các chính sách trợ cấp để khuyến khích doanh nghiệp không sa thải nhân sự cao tuổi.
“Mặt trái” của tấm màn nhung: Áp lực lên thế hệ trẻ
Tuy nhiên, sự nhân văn này lại tạo ra những xung đột ngầm trong nội bộ doanh nghiệp. Trong một khảo sát với 300 lao động trẻ tại các công ty lớn, gần 50% thừa nhận trong văn phòng họ có ít nhất một nhân sự lớn tuổi “không làm gì cả”.
Hình ảnh những nhân viên dành cả ngày để lướt Internet, trò chuyện hoặc ngồi nhìn xa xăm trong khi đồng nghiệp trẻ gánh vác khối lượng công việc khổng lồ đã gây ra sự bất bình. Có tới 90% người trẻ được hỏi cho rằng hiện tượng Madogiwazoku gây ảnh hưởng tiêu cực đến tinh thần tập thể, làm tăng áp lực chi phí vận hành và gây bất công trong phân phối công việc.
Lời kết từ chuyên gia
Hiện tượng Madogiwazoku là minh chứng cho sự xung đột giữa giá trị truyền thống (lòng trung thành, sự tôn trọng) và giá trị hiện đại (hiệu suất, tối ưu hóa). Trong khi người trẻ khao khát một môi trường làm việc minh bạch và công bằng, thì doanh nghiệp Nhật vẫn đang loay hoay tìm điểm cân bằng để không bỏ rơi những người đã xây dựng nên thành công của họ trong quá khứ.
Liệu mô hình “nhân văn nhưng kém hiệu quả” này có thể tồn tại lâu dài khi AI đang thay đổi định nghĩa về năng suất lao động? Bạn nghĩ sao về việc giữ chân nhân viên không còn năng lực chỉ vì lòng trung thành? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận!
