Nội dung chính
Mỹ đe dọa áp thuế nhập khẩu 10% lên hàng hóa từ tám nước EU để gây sức ép trong tranh chấp Greenland, làm rạn nứt quan hệ xuyên Đại Tây Dương.
Mỹ áp thuế nhập khẩu lên EU: bối cảnh và phản ứng
Vào ngày 17/1, Tổng thống Donald Trump công bố sẽ áp mức thuế nhập khẩu bổ sung 10% lên hàng hóa từ tám quốc gia châu Âu (Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Phần Lan, Pháp, Anh, Đức và Hà Lan) bắt đầu từ 1/2, và sẽ tăng lên 25% nếu không có nhượng bộ về vấn đề Greenland. Đây là biện pháp thương mại chưa từng xuất hiện trong lịch sử quan hệ NATO, nhằm dùng kinh tế làm công cụ ép buộc chính trị.
Phản ứng mạnh mẽ từ các lãnh đạo Bắc Âu
Ngay sau thông báo, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb và Thủ tướng Petteri Orpo lên tiếng trên X, nhấn mạnh rằng các bất đồng giữa đồng minh phải dựa trên đối thoại và luật pháp, không phải bằng đe dọa thuế. Họ cảnh báo việc tăng thuế sẽ gây thiệt hại cho cả hai phía và làm suy yếu nền tảng an ninh xuyên Đại Tây Dương.
Những lời cảnh báo này được chia sẻ bởi nhiều quan chức EU và Ngoại trưởng Na Uy, những người lo ngại rằng biện pháp thuế có thể kích hoạt vòng xoáy trả đũa, làm giảm sức mạnh chung của NATO.
EU nhìn nhận rủi ro chiến lược
Cao ủy EU về chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas nhấn mạnh rằng tranh chấp này chỉ tạo lợi thế cho Nga và Trung Quốc. Theo bà, vấn đề an ninh quanh Greenland nên được giải quyết trong khuôn khổ NATO, còn chiến tranh thuế quan sẽ gây tổn thất kinh tế và làm phương Tây mất tập trung vào cuộc chiến Ukraine.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cũng lên tiếng trên X, khẳng định nguyên tắc toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền là nền tảng của luật pháp quốc tế, và EU sẽ ủng hộ mạnh mẽ Đan Mạch cùng người dân Greenland.
Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa cũng nhấn mạnh rằng EU sẽ đưa ra phản ứng thống nhất để bảo vệ nguyên tắc luật pháp quốc tế và toàn vẹn lãnh thổ các thành viên.
Greenland – Điểm nóng địa chính trị Bắc Cực
Ba xu hướng chính đang hội tụ tại Bắc Cực:
- Nga đang mở rộng hiện diện quân sự, từ tàu ngầm hạt nhân đến các tuyến hàng hải mới, coi khu vực này là “địa bàn chiến lược”.
- Trung Quốc không có lãnh thổ nhưng đầu tư mạnh vào Greenland – từ nghiên cứu địa cực đến khai thác tài nguyên và phát triển hạ tầng giao thông biển.
- Mỹ muốn giữ Greenland trong vòng NATO để ngăn khu vực trở thành “sân chơi mở” cho các đối thủ, và vì thế sử dụng thuế như công cụ ép buộc.
Liên minh NATO đang chuyển từ nguyên tắc sang thương lượng
Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, NATO hoạt động dựa trên nguyên tắc an ninh tập thể, không cần đàm phán giá cả. Dưới thời Trump, liên minh dần biến thành “hợp đồng”: các nước thành viên trả tiền cho phòng thủ và đồng thời chịu áp lực thương mại. Nếu NATO không còn là “bảo hiểm an ninh mặc định”, mỗi quốc gia sẽ phải tự xây dựng dự phòng, thậm chí tìm đến Trung Quốc hoặc Nga.
EU đã phản ứng bằng cách đẩy mạnh các sáng kiến “Autonomy chiến lược”, quỹ quốc phòng chung và cơ chế lưu thông khí tài – những nỗ lực nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ và tăng khả năng tự quyết.
Người thắng lợi ẩn: Nga và Trung Quốc
Không cần can thiệp trực tiếp, Nga và Trung Quốc chỉ cần quan sát là đã thu lợi. Khi Mỹ và EU tiêu tốn nguồn lực vào tranh chấp thuế và Greenland, Nga có thể kéo dài cuộc chiến Ukraine, còn Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng kinh tế và công nghệ ở Bắc Cực và trong khối BRICS. Đồng thời, đô la Mỹ sẽ tiếp tục chịu áp lực khi các nền kinh tế phương Tây chuyển hướng sang đa dạng hoá tiền tệ.
Như vậy, sự “trở mặt” giữa Mỹ và EU không chỉ là một cuộc cãi nhau thương mại, mà là dấu hiệu của mô hình mới: liên minh phương Tây đang chuyển từ dựa trên niềm tin sang dựa trên giao dịch. Trong bối cảnh này, các nhà lãnh đạo châu Âu lo ngại hơn về việc Trump có thể “ở lại” NATO nhưng biến nó thành một phiên bản có điều kiện, thay vì rời bỏ hoàn toàn.
Theo Creaders, ETtoday
Thu Thủy
