Nội dung chính
Để xây dựng một chính quyền phục vụ thực chất, phường cần được trao đủ quyền, công cụ và trách nhiệm. Đây là thông điệp cốt lõi được các chuyên gia nêu ra tại diễn đàn “Quản trị địa phương ở đơn vị hành chính phường” diễn ra ngày 2/11 tại Hà Nội.
Giải pháp nâng cao năng lực phường
TS Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học Hành chính Việt Nam, nhấn mạnh: để phường thực hiện nhiệm vụ một cách hiệu quả, cần áp dụng tư tưởng “Việc của phường do chính quyền phường quyết định, thực hiện và chịu trách nhiệm” và thiết lập cơ chế giám sát, phản biện xã hội.
Phân định vai trò và phối hợp linh hoạt
GS Takada Hirofumi, Phó Chủ tịch Viện Nghiên cứu Chính sách Quốc gia Nhật Bản, chỉ ra rằng thành công của địa phương phụ thuộc vào mức độ tự chủ và khả năng chịu trách nhiệm trước người dân. Mô hình hai cấp của Nhật Bản – tỉnh (prefecture) và đô thị (municipality) – hoạt động độc lập về pháp nhân, tài chính và nhân sự, không tồn tại quan hệ “trên – dưới” truyền thống.
Ở mô hình Nhật Bản, tỉnh chịu trách nhiệm quy hoạch liên vùng, y tế tuyến trên, giáo dục trung học, đồng thời hỗ trợ kỹ thuật cho đô thị. Đô thị – tương đương với phường – tập trung vào các dịch vụ sát dân: y tế cơ sở, môi trường, quản lý dân cư, xây dựng và trật tự xã hội.
Thực trạng tại Việt Nam
GS Nguyễn Quốc Sửu, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công, cho rằng hiện nay phường vẫn còn là “trạm hành chính trung gian” chứ không phải cấp chính quyền thực sự. Sự mơ hồ giữa cấp hành chính (thực thi) và cấp chính quyền (ban hành chính sách) khiến phường phải xin ý kiến cấp trên cho cả những công việc thuộc thẩm quyền địa phương.
Ông Nguyễn Thanh Tịnh, Chủ tịch UBND phường Tây Hồ, xác nhận: mặc dù mô hình hai cấp đã được triển khai trên toàn quốc, nhưng “sự thiếu đồng bộ về thẩm quyền giải quyết” vẫn là rào cản lớn. Các vấn đề như quy hoạch đô thị, bảo vệ môi trường hay xây dựng thường phải báo cáo và chờ chỉ đạo, làm chậm quá trình thực thi.
Quyền tự chủ đi đôi với trách nhiệm
GS Takada nhấn mạnh: một chính quyền địa phương mạnh là khi có quyền tự quyết đồng thời chịu trách nhiệm giải trình rõ ràng trước người dân. Điều này đòi hỏi phường được phép ban hành quy định, xây dựng ngân sách, tuyển dụng nhân sự, nhưng phải công khai, chịu kiểm toán độc lập và trả lời trước công chúng.
TS Trần Anh Tuấn bổ sung: trao quyền cho phường không phải là phân tán quyền lực, mà là chuyển từ tập trung quyền lực sang tập trung trách nhiệm, giúp phường đáp ứng nhanh nhu cầu dân cư và nâng cao hình ảnh hiện diện của chính quyền.
Hợp tác ba bên: Chính quyền – Doanh nghiệp – Cộng đồng
GS Takada cho rằng mô hình quản trị hiện đại cần ba trụ cột: chính quyền, người dân và khu vực tư nhân. Khi phường đóng vai trò trung tâm kết nối, nó có thể thúc đẩy hợp tác công‑tư trong các dự án như cây xanh, vệ sinh đô thị, hạ tầng số.
TS Nguyễn Phước Thọ, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật, nhấn mạnh vai trò của các tổ chức xã hội (Mặt trận Tổ quốc, đoàn thể, hiệp hội nghề nghiệp) trong việc giám sát, phản biện và đồng hành cùng chính quyền để cung cấp dịch vụ công hiệu quả.
Kết luận
Để phường thực sự trở thành “cấp chính quyền thực chất”, cần đồng thời:
- Rõ ràng phân định quyền hạn giữa cấp hành chính và cấp chính quyền.
- Trao đủ quyền quyết định, công cụ tài chính và nhân lực.
- Thiết lập cơ chế giám sát, phản biện xã hội và trách nhiệm giải trình.
- Khuyến khích mô hình hợp tác ba bên để nâng cao chất lượng dịch vụ công.
Chỉ khi những yếu tố này hội tụ, phường mới có thể đáp ứng nhanh chóng, minh bạch và hiệu quả nhu cầu của người dân, biến mình từ “trạm hành chính trung gian” thành “đối tác chiến lược” trong quản trị địa phương.
Bạn có ý kiến gì về cách nâng cao năng lực phường? Hãy chia sẻ suy nghĩ của mình và theo dõi chúng tôi để cập nhật những phân tích sâu hơn về quản trị địa phương.
