Nội dung chính
Việc giảm số môn thi tuyển sinh lớp 10 xuống còn 2‑3 môn là hướng đi phù hợp với xu hướng giáo dục toàn cầu và nhu cầu thực tiễn của học sinh Việt Nam.
Bối cảnh hiện tại của tuyển sinh THPT tại Việt Nam
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành chỉ đạo cho các địa phương thiết kế phương thức tuyển sinh vào lớp 10, nhưng không quy định cụ thể môn thi thứ ba. Đây là cơ hội để các Sở GD&ĐT tự chủ, đa dạng hoá lựa chọn môn thi, đồng thời giảm áp lực cho học sinh.
Đặc điểm của giai đoạn THPT
Thời kỳ THPT là giai đoạn định hướng nghề nghiệp; mục tiêu tuyển sinh nên tập trung đánh giá kiến thức nền tảng, tạo điều kiện cho việc phân luồng và học tập chuyên sâu sau khi vào lớp 10.
Lợi ích của việc chỉ thi 2‑3 môn cốt lõi
Môn Toán đo lường tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề và là nền tảng cho các môn khoa học, công nghệ trong thời đại AI.
Môn Ngữ Văn đánh giá năng lực diễn đạt, giao tiếp và hiểu biết về giá trị văn hoá Việt Nam.
Môn Tiếng Anh (tùy chọn) đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và chuẩn 2025 của Chính phủ về tiếng Anh là ngôn ngữ học thứ hai trong trường học.
Giảm số môn thi giúp học sinh tập trung vào việc phát triển năng lực thực chất, tránh hiện tượng “học để thi” và giảm áp lực tài chính cho các gia đình.
Những rủi ro khi duy trì hình thức thi nhiều môn
- Áp lực học sinh tăng cao, dẫn đến việc học thêm và chi phí phụ trợ gia tăng.
- Gây bất bình đẳng giữa các trường có điều kiện giảng dạy khác nhau; trường mạnh có lợi thế, trong khi các trường vùng khó khăn bị thua lỗ.
- Thị trường tài liệu luyện thi bùng nổ, tạo ra chi phí không cần thiết và tiềm ẩn rủi ro lạm dụng phí thi.
Vì vậy, kết hợp thi tuyển với xét tuyển dựa trên học bạ cho các môn không thi là giải pháp cân bằng, giảm thiểu bất công.
Kinh nghiệm quốc tế – Những mô hình thành công
Ở các nước phát triển như Phần Lan, Pháp, Anh, Đức, việc tuyển sinh vào THPT không dựa trên bài thi tổ hợp nhiều môn mà tập trung vào đánh giá quá trình học tập và tư vấn hướng nghiệp. Phân luồng diễn ra sau khi học sinh đã vào lớp 10, không trước tuyển sinh.
Nhật Bản và Hàn Quốc vẫn duy trì kỳ thi đầu cấp, nhưng chỉ bao gồm 2‑3 môn cơ bản (Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ) nhằm kiểm tra năng lực học tập nền tảng, không có môn thi phức tạp.
Trong khi Singapore và Trung Quốc tổ chức thi nhiều môn, áp lực và bất bình đẳng giữa các khu vực rõ rệt. Thực tế, ngay cả Trung Quốc đang thực hiện cải cách giảm số môn thi để giảm áp lực.
Kiến nghị chính sách
Chúng tôi đề xuất:
- Tiếp tục duy trì tuyển sinh với 2‑3 môn thi bắt buộc (Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh tùy chọn).
- Kết hợp xét tuyển dựa trên học bạ và đánh giá năng lực mềm.
- Phân hoá, định hướng học sinh sau khi vào lớp 10 thông qua tư vấn nghề nghiệp và các chương trình hỗ trợ.
Việc thực hiện những đề xuất này sẽ giúp giáo dục Việt Nam hướng tới một hệ thống công bằng, nhân văn và đáp ứng yêu cầu của thời đại số.
*Bài viết thể hiện quan điểm cá nhân của tác giả.
