Nội dung chính
Tình trạng thừa giáo viên đang trở thành một vấn đề nan giải tại Việt Nam, gây lãng phí nguồn lực xã hội và tạo áp lực tâm lý nặng nề cho hàng ngàn nhà giáo trẻ.
Câu chuyện tại huyện Krông Pắk, tỉnh Đắk Lắk với hơn 500 giáo viên và 20 hiệu phó dôi dư không còn là hiện tượng đơn lẻ, mà là một lát cắt điển hình cho thực trạng “bi hài” đang diễn ra trong hệ thống giáo dục hiện nay. Khi đội ngũ nhân sự vượt quá nhu cầu thực tế, những người thầy vốn là trụ cột của tri thức lại rơi vào cảnh bấp bênh, không biết sắp xếp công việc ra sao.
Bức tranh xám xịt về tình trạng dôi dư nhân lực sư phạm
Theo số liệu từ Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo), áp lực thừa nhân sự đang lan rộng khắp cả nước với tổng số 26.750 giáo viên công lập dôi dư. Trong đó, cấp Trung học cơ sở (THCS) là “điểm nóng” nhất với 21.005 người thừa.
Nhìn vào chi tiết từng địa phương, con số này thực sự đáng báo động:
- Thanh Hóa: 2.188 giáo viên THCS dôi dư.
- Nghệ An: 1.742 giáo viên THCS dôi dư.
- Thái Bình: 1.224 giáo viên THCS dôi dư.
- Phú Thọ: 1.191 giáo viên THCS dôi dư.
Để đối phó tạm thời, một số tỉnh như Thanh Hóa và Nghệ An đã phải áp dụng giải pháp tình thế là luân chuyển giáo viên THCS xuống dạy mầm non hoặc tiểu học. Dưới góc độ chuyên môn, đây là một sự lãng phí nghiêm trọng về năng lực đào tạo, bởi một giáo viên chuyên sâu cấp THCS khi phải dạy mầm non sẽ không thể phát huy hết thế mạnh, thậm chí gây khó khăn trong quá trình thích nghi phương pháp giảng dạy.
Nguyên nhân từ tư duy đào tạo “ồ ạt” và thiếu quy hoạch
Tại sao chúng ta lại rơi vào nghịch lý thừa nhân lực trong khi chất lượng giáo dục vẫn cần nâng cao? Bộ GD-ĐT nhìn nhận nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc đào tạo không theo nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Việc mở quá nhiều cơ sở đào tạo sư phạm đã dẫn đến tình trạng cung vượt xa cầu.
Hiện nay, cả nước có khoảng 110 cơ sở đào tạo giáo viên. Đáng nói là, ngoại trừ tỉnh Đắk Nông, hầu hết mỗi tỉnh thành đều có ít nhất một cơ sở đào tạo. Khi chỉ tiêu tuyển sinh không được siết chặt một cách quyết liệt ngay từ đầu, hệ lụy tất yếu là làn sóng thất nghiệp sau ra trường.
Một dự báo từ chuyên gia cho thấy con số dư thừa sẽ tiếp tục leo thang. Dự kiến đến năm 2020, toàn hệ thống có thể thừa khoảng 41.000 giáo viên tiểu học, 12.200 giáo viên THCS và 16.900 giáo viên THPT. Điều này cho thấy nếu không có một cuộc cải tổ về quy hoạch, “nạn” thất nghiệp trong ngành sư phạm sẽ còn kéo dài dai dẳng.
Góc khuất tuyển dụng: Từ “chạy chọt” đến chấm dứt hợp đồng
Đau lòng hơn cả việc sinh viên mới ra trường không có việc làm là tình trạng những giáo viên đã ký hợp đồng nhưng sau đó bị buộc thôi việc. Tại huyện Krông Pắk, việc ký hợp đồng tràn lan thiếu kiểm soát đã đẩy nhiều người vào cảnh thất nghiệp khi số lượng dư thừa vượt mức kiểm soát.
Thực tế phơi bày một mâu thuẫn nhức nhối: trong khi nhiều nơi thừa giáo viên, thì ở một số địa phương khác, để có được một suất ký hợp đồng nhận nhiệm sở, nhiều người phải chi những khoản tiền “chạy chọt” không hề nhỏ. Điều này cho thấy sự thiếu minh bạch trong công tác tuyển dụng viên chức giáo dục, gây bất công cho những ứng viên có năng lực thực sự.
Giải pháp nào để tháo gỡ nút thắt?
Former Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Phùng Xuân Nhạ từng đề xuất giải pháp trọng tâm là quy hoạch lại mạng lưới cơ sở giáo dục. Cụ thể, chỉ nên giữ lại 8-9 trường sư phạm lớn, chất lượng cao, các trường còn lại sẽ được sáp nhập hoặc chuyển đổi mô hình để tập trung nguồn lực, tránh phân tán và lãng phí.
Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực thi vẫn còn một khoảng cách lớn. Các kiến nghị hiện nay đa phần vẫn dừng lại ở mức lý thuyết, trong khi các địa phương vẫn đang loay hoay tự bơi trong mớ hỗn độn của việc sắp xếp nhân sự. Sự thiếu quyết liệt từ bộ chủ quản khiến hàng ngàn giáo viên rơi vào trạng thái hoang mang, lo lắng cho tương lai nghề nghiệp.
Lời kết và góc nhìn chuyên gia
Việc thừa giáo viên không đơn thuần là bài toán về con số, mà là bài toán về quản trị nguồn nhân lực quốc gia. Khi một người thầy bị coi là “dôi dư”, đó là thất bại trong khâu dự báo và quy hoạch giáo dục. Thay vì những giải pháp tình thế như luân chuyển trái chuyên môn, Nhà nước cần một lộ trình tái đào tạo hoặc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp thỏa đáng cho những người bị ảnh hưởng.
Theo bạn, việc sáp nhập các trường sư phạm chất lượng thấp có phải là giải pháp triệt để cho tình trạng này? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn dưới phần bình luận hoặc gửi ý kiến về cho chúng tôi.
