Nội dung chính
Công tác phòng chống cháy rừng tại Lào Cai đang được triển khai quyết liệt thông qua sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa công nghệ hiện đại, pháp luật nhà nước và những luật tục lâu đời.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, những đợt nắng nóng gay gắt kéo dài cùng độ ẩm không khí xuống thấp đã đẩy nguy cơ cháy rừng tại Lào Cai lên mức báo động. Để bảo vệ lá phổi xanh của vùng Tây Bắc, các địa phương không chỉ dựa vào các biện pháp hành chính khô khan mà đã linh hoạt áp dụng nhiều mô hình quản trị cộng đồng sáng tạo và quyết liệt.
Mô hình “Ăn thề bảo vệ rừng”: Sức mạnh từ niềm tin và bản sắc
Một trong những điểm sáng trong công tác quản lý lâm nghiệp tại Lào Cai chính là việc duy trì “Lễ ăn thề bảo vệ rừng”. Đây không đơn thuần là một nghi thức truyền thống mà là sự giao thoa chiến lược giữa luật pháp nhà nước và luật tục của đồng bào dân tộc thiểu số, tạo nên một cơ chế tự quản cực kỳ hiệu quả.
Điển hình tại thôn Dền Thàng (xã Tả Van), nơi nằm trong vùng lõi của Vườn Quốc gia Hoàng Liên, áp lực lên tài nguyên rừng là rất lớn do 133 hộ dân chủ yếu là người Mông sống phụ thuộc vào canh tác nông nghiệp và thu hoạch thảo quả dưới tán rừng. Ngày 2/4 vừa qua, cộng đồng thôn Dền Thàng đã phối hợp với Trạm kiểm lâm số 4 tổ chức Lễ ăn thề bảo vệ rừng và Hội nghị tuyên truyền cho năm 2026.
Tại đây, các kiểm lâm viên không chỉ phổ biến Luật Lâm nghiệp hay quy trình xử lý thực bì an toàn, mà còn cùng người dân xây dựng quy ước bảo vệ rừng năm 2026. Những cam kết như kiểm soát chặt chẽ người ra vào rừng, tố giác vi phạm và tuyệt đối không dùng lửa trong ngày cao điểm được thực hiện bằng danh dự trước cộng đồng. Theo anh Giàng A Xóa, một người dân địa phương, chính sự trang trọng của nghi lễ truyền thống đã khiến mỗi cá nhân tự ý thức trách nhiệm bảo vệ hệ sinh thái vùng lõi một cách tự nguyện và bền vững hơn.
Hiệu quả thực tế đã được chứng minh: Trong năm 2025 và quý I/2026, thông qua việc tuần tra tại các “điểm nóng” như đầu suối Thông và tuyến đỉnh Nam Kang Ho Ta, địa phương đã đảm bảo không xảy ra bất kỳ vụ cháy rừng nào, đồng thời giảm thiểu tối đa tình trạng khai thác lâm sản trái phép.
Chiến dịch truyền thông đa điểm: Từ loa phát thanh đến những “chuyến xe lưu động”
Khi nguy cơ cháy rừng chạm mức cấp V (mức cực kỳ nguy hiểm), Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp xã Văn Bàn đã triển khai một chiến dịch tuyên truyền “tấn công” trực diện vào các khu vực trọng điểm. Thay vì chỉ ngồi chờ người dân đến nghe, chính quyền đã đưa thông tin đến tận ngõ ngách qua các phương tiện lưu động.
Những chiếc xe chuyên dụng equipped với loa công suất lớn thường xuyên di chuyển trên các tuyến đường liên thôn, liên xã, phát những bản tin ngắn gọn, dễ nhớ về phòng chống cháy rừng. Song song đó, hệ thống truyền thanh cơ sở được tăng cường tần suất phát sóng, đặc biệt là các cảnh báo về hiện tượng gió Lào – tác nhân khiến lửa rừng lan nhanh khủng khiếp trong điều kiện khô hanh.
Việc hướng dẫn kỹ năng xử lý sự cố và nhắc nhở tuyệt đối không đốt nương rẫy khi chưa đảm bảo an toàn đã tạo nên một “màng lọc” nhận thức, giúp người dân chủ động phối hợp với chính quyền ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
Thiết lập “lá chắn” thép: Chốt chặn cửa ngõ và quản trị dữ liệu số
Để chủ động phòng ngừa từ xa, Vườn Quốc gia Hoàng Liên và xã Bản Xèo đã áp dụng phương châm “4 tại chỗ”, biến các cửa ngõ ra vào rừng thành những chốt kiểm soát nghiêm ngặt.
Ông Nguyễn Hữu Hạnh, Giám đốc Vườn Quốc gia Hoàng Liên, cho biết đơn vị hiện đang quản lý 16 vùng trọng điểm với 7.233 ha rừng dễ cháy. Để kiểm soát diện tích khổng lồ này, Vườn đã triển khai 14 chốt trực 24/24h tại các cửa ngõ. Mỗi chốt có ít nhất 5 thành viên, chủ yếu là lực lượng bảo vệ rừng cộng đồng, phối hợp chặt chẽ với kiểm lâm địa bàn để hướng dẫn du khách và người dân tuyệt đối không sử dụng lửa.
Tại xã Bản Xèo, chiến lược “vây ráp” cũng được triển khai tương tự với 6 chốt di động tại các thôn Tả Pa Cheo, Séo Pa Cheo, Cán Tỷ, Ná Rin, Bản Giàng, Tả Lèng và 1 chốt cố định tại Kin Sang Hồ. Với 1.472 ha rừng có nguy cơ cháy cao, chính quyền xã đã yêu cầu 110 hộ gia đình ký cam kết bảo vệ rừng, đồng thời xây dựng chi tiết phương án huy động lực lượng và hậu cần để ứng phó tức thời.
Góc nhìn chuyên gia: Việc Lào Cai kết hợp giữa công cụ quản trị số (SMART), hệ thống chốt chặn vật lý và đặc biệt là cơ chế “ăn thề” dựa trên luật tục là một mô hình điển hình cho công tác bảo tồn rừng tại các vùng dân tộc thiểu số. Khi người dân cảm thấy mình là chủ thể của khu rừng và việc bảo vệ rừng gắn liền với danh dự dòng họ, cộng đồng, hiệu quả sẽ cao hơn nhiều so với các biện pháp cưỡng chế.
Bạn nghĩ sao về mô hình “ăn thề bảo vệ rừng”? Liệu đây có phải là lời giải cho bài toán bảo vệ tài nguyên thiên nhiên tại các vùng cao Việt Nam? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn dưới phần bình luận!
