Nội dung chính
Việc đàm phán Mỹ – Iran tại Islamabad kết thúc mà không đạt được thỏa thuận chung đã đẩy căng thẳng Trung Đông lên cao, làm dấy lên lo ngại về một cuộc xung đột vũ trang toàn diện.
Cuộc gặp trực tiếp diễn ra từ ngày 11/4 tại thủ đô Islamabad, Pakistan, đánh dấu lần đầu tiên hai cường quốc đối đầu ngồi lại với nhau kể từ năm 1979. Mục tiêu là chấm dứt chuỗi xung đột leo thang từ cuối tháng 2. Tuy nhiên, sau 21 giờ thương lượng căng thẳng, phái đoàn hai bên rời bàn đàm phán vào rạng sáng 12/4 mà không đạt được bất kỳ tiếng nói chung nào.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance khẳng định phía Washington đã thể hiện thiện chí tối đa với một đề xuất cuối cùng và tốt nhất, đồng thời để ngỏ khả năng Iran sẽ cân nhắc phản hồi. Ngược lại, phía Tehran cho rằng những “yêu cầu quá đáng” từ Nhà Trắng chính là rào cản khiến nỗ lực ngoại giao này thất bại.
“Canh bạc” eo biển Hormuz và bóng ma chiến tranh
Sự đổ vỡ tại Islamabad lập tức đẩy thế giới vào trạng thái báo động, đặc biệt khi lệnh ngừng bắn tạm thời (thiết lập ngày 8/4) sắp hết hạn vào 22/4. Tâm điểm của sự căng thẳng hiện dồn về eo biển Hormuz – huyết mạch vận tải dầu mỏ toàn cầu.
Tổng thống Donald Trump đã đưa ra tuyên bố cứng rắn về việc điều động hải quân phong tỏa eo biển Hormuz nhằm gỡ bỏ thủy lôi và tái lập quyền kiểm soát hàng hải, khẳng định Iran không được phép trục lợi từ vị trí chiến lược này. Thậm chí, các nguồn tin nội bộ cho biết Nhà Trắng đang cân nhắc các cuộc tấn công hạn chế nhằm phá vỡ thế bế tắc, dù kịch bản ném bom toàn diện ít có khả năng xảy ra do lo ngại gây bất ổn diện rộng.
Phản ứng trước áp lực, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố vẫn nắm quyền kiểm soát eo biển và cảnh báo đối phương sẽ rơi vào “vòng xoáy chết chóc” nếu tính toán sai lầm. Sự đối đầu này cho thấy một thực tế khắc nghiệt: Mỹ sẵn sàng dùng vũ lực để răn đe, trong khi Iran kiên định bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia bất chấp thiệt hại.
Phân tích chuyên sâu: Tại sao đối thoại lại đi vào ngõ cụt?
Nhìn từ góc độ địa chính trị, sự thất bại này không nằm ở kỹ thuật thương lượng mà ở sự xung đột trực diện về lợi ích cốt lõi. Theo bà Fatemeh Aman, nhà nghiên cứu tại Hội đồng Đại Tây Dương, hai bên đang theo đuổi những mục tiêu không tương thích:
- Phía Mỹ: Tập trung vào việc áp đặt giới hạn cho chương trình hạt nhân của Iran, giảm leo thang khu vực và bảo đảm an toàn hàng hải.
- Phía Iran: Yêu cầu dỡ bỏ hoàn toàn trừng phạt, được công nhận vị thế chính trị và nhận bảo đảm an ninh tuyệt đối.
Bà Farwa Aamer từ Asia Society bổ sung rằng “cuộc chiến đòn bẩy” đang khiến cả hai bên kẹt trong thế tiến thoái lưỡng nan: Washington muốn thấy sự nhượng bộ trước, trong khi Tehran yêu cầu nới lỏng trừng phạt trước. Trong bối cảnh niềm tin gần như bằng không, không bên nào chấp nhận trở thành kẻ yếu thế trên bàn đàm phán.
Kịch bản nào cho tương lai: Xung đột hay quay lại bàn đàm phán?
Hiện tại, rủi ro lớn nhất là những sự cố ngoài ý muốn hoặc hành động từ các lực lượng đồng minh có thể kích ngòi cho một cuộc chiến lớn. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã cảnh báo lệnh ngừng bắn có thể sụp đổ bất cứ lúc nào vì Iran chưa mở lại eo biển Hormuz như thỏa thuận.
Tuy nhiên, cánh cửa ngoại giao chưa hoàn toàn khép lại. Iran vẫn phát tín hiệu sẵn sàng đối thoại và Pakistan tiếp tục nỗ lực đóng vai trò trung gian. Theo chuyên gia Ali Vaez từ Nhóm Khủng hoảng Toàn cầu, nếu nhìn lại thỏa thuận hạt nhân năm 2015, quá trình đạt được đồng thuận từng mất tới 18 tháng với vô số lần đổ vỡ. Điều này cho thấy một tiến trình dài hơi là điều tất yếu.
Kịch bản khả thi nhất hiện nay không phải là một cuộc chiến tổng lực ngay lập tức, mà là một giai đoạn “đình trệ đầy biến động”. Tại đó, hai bên sẽ sử dụng các tín hiệu răn đe quân sự song song với các cuộc tiếp xúc hậu trường để thăm dò vị thế. Nếu quay lại bàn đàm phán, họ có thể bắt đầu từ những vấn đề kỹ thuật hẹp để giảm rủi ro thay vì đối đầu trực tiếp với các vấn đề hạt nhân hay trừng phạt.
Góc nhìn chuyên gia: Sự đổ vỡ tại Islamabad là minh chứng cho thấy trong chính trị quốc tế, đặc biệt là với các quốc gia có đối trọng quyền lực lớn, ngoại giao không bao giờ là một đường thẳng. Một thỏa thuận hạn chế, có đi có lại sẽ là lối thoát duy nhất để hạ nhiệt căng thẳng trước khi những tính toán sai lầm dẫn đến thảm họa.
Theo bạn, liệu áp lực quân sự từ phía Tổng thống Trump có đủ sức buộc Iran nhượng bộ, hay sẽ chỉ khiến Tehran trở nên cứng rắn hơn? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận.
