Nội dung chính
Chiến lược dự trữ vàng của Nga đang chứng kiến một bước ngoặt lịch sử khi Điện Kremlin vừa âm thầm bán tháo hàng chục tấn vàng vừa siết chặt lệnh cấm xuất khẩu kim loại quý này.
Việc một quốc gia vốn coi vàng là “thành trì” an toàn cuối cùng lại quyết định xả hàng dự trữ là một tín hiệu bất thường, phản ánh áp lực tài chính cực lớn mà Moscow đang phải đối mặt trong bối cảnh bị cô lập về kinh tế.
Vàng trở thành “phao cứu sinh” cho ngân sách thâm hụt
Lần đầu tiên sau gần một phần tư thế kỷ, Ngân hàng Trung ương Nga (CBR) buộc phải can thiệp vào kho dự trữ vàng vật chất để bù đắp khoảng trống ngân sách. Dữ liệu từ The Moscow Times và Kitco News cho thấy, từ đầu năm đến tháng 4, Nga đã bán ra khoảng 21-22 tấn vàng.
Nguyên nhân trực tiếp đến từ sự sụt giảm nghiêm trọng của nguồn thu dầu khí – “mạch máu” chính của nền kinh tế Nga. Thâm hụt ngân sách liên bang vào cuối quý I ước tính chạm mốc 4.600 tỷ rúp (tương đương hơn 60 tỷ USD). Theo IntelliNews, chỉ trong hai tháng đầu năm, Nga đã bán 500.000 ounce vàng, khiến dự trữ giảm từ 74,8 xuống 74,3 triệu ounce.
Với mức giá ghi nhận từ Reuters là 4.389 USD/ounce, lượng vàng này mang về gần 180 tỷ rúp. Dù con số này không thể khỏa lấp toàn bộ thâm hụt, nhưng nó đóng vai trò là “cầu nối tài chính” tức thời, cung cấp ruble để chi trả cho các nhu cầu cấp bách từ quốc phòng, năng lượng đến việc ổn định tỷ giá hối đoái khi thâm hụt hai tháng đầu năm đã chiếm tới 1,5% GDP.
Nghịch lý “giàu nhưng thiếu tiền mặt”: Điểm nghẽn Nhân dân tệ
Một thực tế tréo ngoe là Nga không hề thiếu tài sản, nhưng họ lại thiếu “loại tiền có thể chi tiêu”. Các lệnh trừng phạt phương Tây đã buộc Nga chuyển trục thương mại sang Trung Quốc, biến đồng Nhân dân tệ (CNY) thành ngoại tệ chủ lực. Năm 2023, các ngân hàng Nga nắm giữ tới 68,7 tỷ USD bằng CNY, và tỷ lệ thanh toán song phương Nga – Trung đạt mức kỷ lục 99,1%.
Tuy nhiên, việc nắm giữ quá nhiều CNY lại tạo ra một “bẫy thanh khoản”. Việc chuyển đổi CNY sang RUB để lưu thông trong nước không hề đơn giản do các rào cản kiểm soát từ phía Trung Quốc và sự siết chặt của các ngân hàng trung gian. Theo Reuters, một nửa số giao dịch của Nga hiện phải thông qua bên thứ ba, khiến cơ chế bù trừ “China Track” trở nên chật vật.
Hệ quả là nhu cầu hoán đổi ruble tăng vọt, “hút cạn” hạn mức 5 tỷ CNY của Ngân hàng Trung ương Nga, đẩy lãi suất vay qua đêm bằng CNY trên sàn Moscow có lúc vọt lên tới 44%. Trong tình thế đó, Quỹ Tài sản Quốc gia Nga (với cơ cấu 60% CNY và 40% vàng) buộc phải bán cả hai để lấy ruble, biến vàng từ tài sản dự trữ thụ động thành công cụ thanh toán nội địa chủ lực.
Lệnh cấm xuất khẩu vàng: Đòn đánh vào kinh tế ngầm
Trong khi Ngân hàng Trung ương bán vàng để cứu ngân sách, Tổng thống Vladimir Putin lại ký sắc lệnh cấm xuất khẩu vàng thỏi trên 100 gram từ ngày 1/5. Đây là một động thái chiến thuật nhằm ngăn chặn “chảy máu” tài sản và kiểm soát kinh tế ngầm.
Số liệu cho thấy một xu hướng đáng báo động: chỉ trong tháng 1, khoảng 13,2 tỷ USD tiền mặt đã bị rút ròng khỏi hệ thống ngân hàng Nga. Các doanh nghiệp có xu hướng chuyển sang giao dịch “chui” bằng vàng và tiền mặt để né thuế giá trị gia tăng (VAT) và các loại thuế đang tăng cao.
Khi vàng bị sử dụng như một loại “ngoại tệ thay thế” trong các giao dịch ngầm và rửa tiền, việc cấm xuất khẩu vàng miếng lớn giúp Điện Kremlin đạt được hai mục tiêu cùng lúc: vừa giữ lại nguồn tài nguyên quý giá để làm công cụ thanh khoản cho nhà nước, vừa chặn đứng kênh tẩu tán vốn ra nước ngoài.
Góc nhìn chuyên gia: Sự đánh đổi đầy rủi ro
Nhìn một cách tổng thể, Nga đang thực hiện một cuộc hoán đổi tài sản đầy rủi ro: hy sinh dự trữ dài hạn (vàng) để lấy sự sinh tồn ngắn hạn (ruble). Việc phụ thuộc quá lớn vào Nhân dân tệ trong khi khả năng chuyển đổi bị hạn chế cho thấy Moscow đang rơi vào thế khó trong quản trị ngoại hối.
Bài học ở đây là: trong một hệ thống tài chính bị trừng phạt, giá trị thực của tài sản không nằm ở con số trên sổ sách mà nằm ở tính thanh khoản. Vàng, dù là tài sản an toàn nhất, cũng trở nên vô nghĩa nếu không thể chuyển đổi nhanh chóng thành phương tiện thanh toán trong nước.
Liệu chiến lược “vừa bán vừa cấm” này có đủ để giúp Nga vượt qua cơn khủng hoảng thanh khoản, hay sẽ tạo ra một tiền lệ nguy hiểm cho dự trữ quốc gia? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận bên dưới.
